SANAL PORTFÖYÜM
ABD Doları
3.6552 -0.58
Euro
4.3366 0.03
Euro-dolar
1.1848 0.52
Dolar-yen
112.47 -0.41
BİST-100
108222.99 1.21
BİST-30
132739.35 1.31
Altın
1288.27 0.56
Altın Gramı
151.38 -0.03
Brent Petrol
57.49 -1.19
Gümüş
17.17 1.08
Niye bu kriz en çok Avrupa´yı vurur?

SİNAN OKUMUŞ

Marmara Üniversitesi Öğretim Görevlisi

Niye bu kriz en çok Avrupa´yı vurur?

İte kaka bu kriz sona erecek. Bazı ülkeler kriz etkilerini erken atlatırken bazıları için ise on yıllar alacak. Asya ekonomileri ile hammadde üreten gelişmekte olan ekonomiler şanslı. Asya ekonomilerini uyarılan kendi iç talepleri ayakta tutarken başta petrol ve metaller olmak üzere yüksek emtia fiyatları ise gelişmekte olan ülke ekonomilerine yardım ediyor. Krizin başlangıç yeri olan ABD ekonomisi krize süratle müdahale edildiği, sorunlar mümkün olduğu kadar az sümen altı edildiği ve siyasi kararlılık olduğu için krizden erken çıkacak ekonomiler arasında olacaktır. Ayrıca Amerikan ekonomisinin esnek yapısı ve krizden az etkilenen Texas gibi petrol üretim üssü olması ve geçmişte gayrimenkul balonuna kendini kaptırmayan eyaletlerinin de olması umut veriyor. Amerikan yönetimi sorunları doğru tespit etmiştir ve yavaş da olsa gereğini yapmaktadır. Finans alanında düzenlemeler gelecekte piyasalarda yeni balonlar yaşanmasını önlemek için süratle yapılmaktadır. Sistemin hastalıklı yönleri olan bankalar, hedge fonlar, rating şirketleri, denetim şirketleri ve düzenleyici kurumlara dair iyileştirici tedbirler mümkün olan en kısa sürelerde yapılmaya çalışılmaktadır. Global krizin en büyük nedenlerinden biri olan uluslararası ticaret dengesizlikleri için ise kısa vadede elden bir şey gelmemektedir Amerikan yönetimi için. Bir kere Çin’e karşı olan dış ticaret açığının azaltılması Çin yönetiminden ısrarla krizin başlangıcından hatta belki çok evvelinden bu yana talep edilmektedir. Bunun en önemli aracı ise Çin para birimi Yuan’ın değerlenmesidir. Halen aşırı değersiz Yuan Çin’e ciddi ticaret avantajı sağlıyor. Bilinçli bir politika (bizdeki bilinçsiz politikanın tam tersi). Çinliler paralarının değerlenmesine ikna olacak gibi görünmüyorlar, Amerika ne kadar bastırırsa bastırsın. Bu da demek ki önümüzdeki uzun yıllar daha uluslararası ticaret dengesizliği devam edecek. Diğer tarafta ticaret dengesizliğinin diğer bir nedeni ise yüksek enerji fiyatlarıdır. Dünya fosil yakıtlara enerji anlamında bağımlıdır ve bu kriz para birimlerine karşı olan güveni sarstığı için petrol fiyatları yüksek seviyededir. Ortalık düzelirse daha da yükselme potansiyeli vardır. Burada da yapacak fazla bir şey yok. Bir vadede arabalarda petrol yerine elektrik enerjisi kullanımı yaygınlaşana kadar. Yazının başlığı Avrupa’ya gelirsek, Avrupa’nın işi zor. Bir kere Avrupa ekonomileri şeffaf değil ve Yunanistan kadar yalan dolan ekonomisi değillerse de şeffalık problemi dedikodulara ve spekülasyonlara neden olmakta. İkincil olarak Avrupa ekonomileri esnek yapıya sahip ekonomiler değil. Bir Avrupa başkentine gittiğinizde akşam saat 6.00 deyince bütün işyerlerinin kapandığını görürsünüz. Hafta sonları yine kapalı. Çalışanlar haftada 35-40 saat arası çalışırlar ve sekiz haftaya varan yıllık izinleri vardır. İş garantileri ve yüksek emeklilik ücretleri de aynı çerçevede söylenebilir. Tabii ki insan hakları ve çalışan hakları için bu durum ideal olabilir. Fakat küresel ekonominin gerçeği olarak üretim Asya’ya kayıyor ve hatta pek çok alanda kaydı bile. Asyalı işçiler çok daha az ücretlerle çok daha fazla çalışıyorlar. Eğitim ve verimlilik seviyeleri şu an belki Avrupa seviyesinde değil ama artan kaynaklarla beraber hızla ilerleme gösteriyorlar. Bu anlamda orta ve uzun dönemde Avrupa’da sadece yüksek teknoloji üretimi ile hizmet sektörü (turizm ve finans gibi) ayakta kalabilecektir. Diğer bütün üretim Asya’ya... Siyasi olarak ise Avrupa hiç bir zaman gerçek anlamda bir birlik olamamıştır. Esasen 27 ayrı ülke çıkarının olduğu bir ortamda rasyonel karar çıkmasını beklemek hayalcilikten öteye geçmez. Ne politik konularda ne de siyasi alanda karar alma mekanizmaları sağlıklı ve zamanlı işlemektedir. Son kriz ise bu durumun en önemli göstergesidir. (Politik anlamda ise Bosnalı müslümanlar katledilirken Avrupalı ülkelerin seyretmesi örnek olarak verilebilir). Ayrıca Avrupa ülkeleri arasında bölgesel ekonomik farklar ortak ekonomi politikaları uygulamayı güçleştirmektedir. Bazı üye ülkeler enflasyon tehlikesi yaşarken diğerleri ekonomilerinde durgunluk yaşayabilmektedir. Dolayısıyla Avrupa Merkez Bankasının karar alma süreçleri aksayabilmektedir. Yukarıda yer alan tespitlerin bizi ilgilendiren kısmı ise; 1. Türkiye yakın dönemde başlattığı dış ticaretini çeşitlendirme çalışmalarına ivme vermelidir. Özellikle komşu ülkeler, Afrika, Latin Amerika, Müslüman ve Türki ülkeler ile dış ticaret artırılmalıdır. Ayrıca Asya’nın dev ekonomileri ile daha dengeli yüksek rakamlı ticaret rakamlarına ulaşmak gerekir. 2. Ancak birinci önermedeki ihracatın artması aşırı değerli TL ile mümkün olamayacaktır. Artan dış ticaret Türkiye’nin artan rakamlarda dış ticaret açığı vermesine neden olacaktır. Türkiye ekonomisini yönetenler geçmişte olduğu gibi günümüzde de TL’nin aşırı değerlenmesine sebep olan politikalar izlemektedirler. Bunu anlamak mümkün olmamakla birlikte mevcut kurlarla ülkenin bir beş sene daha gitmeyeceği, üretim daralması devam ederken, işsizliğin gerilemeyeceği ve cari açık probleminin daim olacağı mutlaktır.

Yazarın Diğer Yazıları

Niye bu kriz en çok Avrupa´yı vurur?

Ocak sendromu

Şirketlere çağrı: Halka arz olun

Verimsizlik ekonomisi

Enflasyon ve faiz kazanımlarının korunması

Hatalardan ders çıkarmak

Piyasalarda bundan sonra ne olur?

Özel sektör tahvil piyasasının önünü açın

En iyi teşvik rekabetçi TL ve düşük faizdir

Önümüzdeki riskler

Gecelik repo ve mevduatı yasaklayın

´$´lara veda

´W´ Riski

Toparlanma uzun zaman alacak

Yerel seçime eko bakış

Aklın yolu birdir

Fed çok ince buzda hareket ediyor

Gelişmekte olan ülkeler olmadan asla

Altına yatırım yapılır mı?

Faiz indiriminin ardından kur üzerine düşünceler

Normalleşme sinyalleri artıyor

Sıfır faiz politikası ve Türk bankalarına yansımaları

Reel sektörü kurtarma paketi önerisi

2009 finansmanında problem olur mu?

Varlık fiyatlarında dengesizlik bitti, yenisi başladı

Yeni dünya düzeni

Reel faizin düşündürdükleri

Yalan dünya (ya da organize işler)

BDDK banka lisansları satmayı düşünmeli

Euro rezerv para olabilir mi?

Hangisi doğru?

Merkez Bankası politikaları üzerine

Mevcut krize İngiliz ve Amerikan yaklaşımı

Bu ne resesyon bu ne petrol fiyatı?

ABD yerel yönetim bonolarındaki risk

Sırada ne var?

Bush ve Bernanke piyasaları sakinleştirebilir mi?

  • Yasal Uyarı

    finanstrend.com, İstanbul Ticaret Odası'na kayıtlı olan Finanstrend İnternet Hizmetleri Ltd Şti tarafından hazırlanmaktadır. Veriler gecikmelidir. finanstrend.com verilerin sekansı, doğruluğu ve tamlığı konusunda herhangi bir garanti vermez. Veri yayınında oluşabilecek aksaklıklar, verinin ulaşmaması, gecikmesi, eksik ulasması, yanlış olması, veri yayın sistemindeki performansın düşmesi veya kesintili olması gibi hallerden oluşan herhangi bir zarardan finanstrend.com sorumlu değildir. BİST, verinin sekansı, doğruluğu ve tamlığı konusunda herhangi bir garanti vermez. Veri yayınında oluşabilecek aksaklıklar, verinin ulaşmaması, gecikmesi, eksik ulaşması, yanlış olması, veri yayın sistemindenki performansın düşmesi veya kesintili olması gibi hallerde Alıcı, Alt Alıcı ve/veya Kullanıcılarda oluşabilecek herhangi bir zarardan BİST sorumlu değildir. Finansal veriler Matriks araciligiyla saglanmaktadir. BİST verileri Matriks tarafından sağlanmaktadır ve 15 dakika gecikmelidir. BİST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BİST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BİST'ye ait olup, tekrar yayınlanamaz. Bu sayfada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti; aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.

    BİST Uyarı