SANAL PORTFÖYÜM
ABD Doları
3.5521 -0.25
Euro
3.8707 -0.16
Euro-dolar
1.0895 0.20
Dolar-yen
111.52 0.23
BİST-100
94655.31 0.40
BİST-30
116665.38 0.50
Altın
1268.41 0.31
Altın Gramı
144.85 0.06
Brent Petrol
51.83 -0.40
Gümüş
17.23 -0.18
Köpükler arasında

CÜNEYT DEMİRGÜREŞ

Koç Üniversitesi Öğretim Görevlisi

Köpükler arasında

Köpük hızlı hem de çok hızlı dağılıyor. 2000-2003 düzeltmeleri ile 2008 düzeltmesi arasındaki hız farkı çok belirgin. Nedeni de bariz. 2000-2003 arasında düşen şirket kar haberleri yüzünden düzeltme yavaş yavaş oldu. Ancak 2008’de ve bilhassa son birkaç ayda, fiyat ve gelecek önemsenmeden kredi kapatma amaçlı likide dönme mecburiyeti ile satışlar yapıldığından çok hızlı bir düşüş yaşadık, yaşıyoruz. Bu nedenle şirket karları düşecek, düşüş daha da devam edecek hipotezine pek katılamıyorum. "Oncefor all" (bir kerede tümden) tarzı bir düşüş yaşıyoruz. Fiyata bakılmadan satış yapıldığından zaten aşırı bir risk fiyatlaması var. Dr. Cüneyt Demirgüreş´in aşağıdaki yazısı daha önce Forbes Türkiye´de yayınlanmıştır. Köpükler arasında 1990’ların sonundayız. Borsalar rekor seviyelere gelmiş. Bir yatırımcım elinde ABD’de yeni kurulmuş bir dot.com şirketinin halka arz tanıtım dokümanı ile geldi. “$250.000’lık alalım, batarsa batsın, bakarsın göl maya tutar.” dedi. Belgeyi inceledim, geleceğe dönük inanılmaz iyimser tahminler içeren bir değerleme. Rica minnet yatırımcıyı bu gölün maya falan tutamayacağına ikna ettim. İki ay sonra teknoloji hisselerini içeren Nasdaq endeksi tepe noktasının %80 aşağısına kadar geldi. Bu kadar sene geçti hala da yarı değerinde. O şirketse kısa sürede battı gitti. Hayal kurmayı ve kolay kazanmayı seven yatırımcılar 2000’lerin başında yaşanan bu hüsranın ardından yeni oyuncaklarını bulmakta gecikmediler. Greenspan’in faizleri 1930’lardan sonra gördüğü en düşük seviye olan %1’e indirmesinin ve ABD halkına değişken faizli kredi almalarını tavsiye etmesinin ardından herkes emlağa yöneldi. Likidite okyanusundan nasibini alanlar aldıkları evin kısa sürede değer kazanması ile daha zengin hissettiler. Bu, tasarruf oranı eksiye düşen ABD halkının bir süre daha tüketmesi için gerekli ivmeyi verdi. 1 milyon $ kredi ile aldığınız evin değeri 2 milyon dolara çıktığında banka size 1 milyon $ daha kredi teklif etti. Siz de bu kredi ile gidip ya bir ev daha aldınız, ya da harcadınız. Bir saadet döngüsüdür devam etti. Nasdaq ve emlak piyasası köpüklerini ‘aşırı’ iyimserlik yaratmıştı. Ancak, hisse senetleri piyasası likitti. Zararda da olsanız, 5 dakikada satıp çıkmanız mümkündü. Emlak satışı ise hiç de kolay değildi. İstediğiniz an satabilmeniz çok zordu. Yukarıdaki yatırımcıya 2 milyon $ kredi veren banka, verdiği kredi karşılığında aldığı ipotek değerinin 1.5 milyon $’a düştüğünü görünce, yatırımcıdan 500.000 dolar ödeme ya da başka teminat istedi. Bu parayı çıkartabilmek için yatırımcı hemen diğer evi satmaya çalıştı. Ev fiyatlarındaki düşüş hızlandığından maalesef ihtiyacı olan parayı bulamadı. Diğer taraftan faizlerin %1’den yavaş yavaş %5.25’e yükselmesi de hiç hayırlı haber değildi. Bu yatırımcının her ay ödeyeceği taksitlerin artması demekti. Genelde kredilerin ilk 3 senesi ödemesiz olduğundan ilk senelerde bu çok önemli bir sorun yaratmadı. Ancak ödemeler başladı, sorun ortaya çıktı. Ev sahibi son çareyi krediyi ödeyemediğini beyan edip evi bankaya devretmekte buldu. Paulson, Poole, Bush ve Bernanke’nin mortgage probleminin sınırlı kalacağını ve ekonominin gücünü etkilemeyeceğini koro halinde tekrarlamalarının tek nedeni bence tersinin çok olası olması. Bu nedenledir ki, Ağustos başında yaşanan dalgalanmaların ciddiyetini gören FED beklenmedik bir müdahale yaparak piyasalara destek vermek zorunda kaldı. Diğer taraftan global piyasalardaki likiditenin yarattığı aşırı iyimserlik sadece emlak piyasasında değil, şirket birleşme ve satın alma piyasalarında da bir köpük yarattı. Alınan ucuz faizli kredilerle finanse edilen şirket satın almalarındaki son derece bonkör değerlemeler hisse senedi piyasalarına itici güç oldu. Ve borsalar bir kez daha rekor seviyelere geldi. Son olarak, neredeyse her şeye yatırım yapabilen hedge fonlar risk dünyasını oldukça tahmin edilemez hale getirdiler. Şahsen en çekindiğim olay bugün 50 trilyon dolarlık dünya GSMH’sının sekiz katına ulaşan türev piyasa büyüklüğüdür. Kaldıraç etkisi ile %10’luk piyasa değişimlerinin yatırımcılara varlıklarının tümünü kaybettirebildiği bu piyasalarda son dönemlerdeki hızlı değişimlerde kimlerin ne zarara uğradığı ve sistemin taşıdığı riskin boyutları tamamen bir sır. Ülkemize dönersek, likidite bolluğundan en fazla faydalanan ülkelerden biri olduk. TL aşırı değerlendi, hem sermaye yatırımları, hem de sıcak para rekor kırdı. Şirketler rekor miktarda döviz kredisi alıp, TL’ye çevirip, iyice düşen faaliyet karlılıklarını, açık pozisyon karları ile örttüler. Dünyadaki son çalkantılar kredi piyasalarının kısa-orta vadede eskisi kadar bonkör olmayacağına işaret ediyor. Her ne kadar tek parti iktidarı uzun bir dönem için siyasi belirsizliği ortadan kaldırdıysa da dünya piyasalarındaki çalkantı durulmadıkça, enflasyon konusunda çok iyimser olamıyorum. Japon yenindeki volatilite “carry trade” olayının suyunun çıkmasının yakın olabileceğini düşündürtüyor. Bu da senelerdir dezenflasyona yardım eden TL değerlenmesinin tersine dönebileceğini düşündürüyor. Bu nedenlerle, geçmiş yazılarımda öngördüğüm muhafazakar portföylere devam diyorum. Hisseler hala pahalı. TL faizi hala cazip, ama kısa vadede kalmalı. TL, son dalgalanmada pek yara almadı ve hala pahalı. Açık pozisyonlar kapanmalı. %50 döviz, %50 TL’ye devam. 5 dakikada satıp çıkmak mümkün olmasına rağmen teknoloji hisselerindeki ‘ayı’ (düşüş) piyasası Ocak 2000’de başladı ve Ekim 2002’ye kadar sürdü. Emlak, kredi ve türev piyasalarda 5 senedir oluşan köpük ne kadar sürede dağılacak hep beraber göreceğiz.

Yazarın Diğer Yazıları

Köpükler arasında

Obez çocuk

Merkez'in işi zor...

  • Yasal Uyarı

    finanstrend.com, İstanbul Ticaret Odası'na kayıtlı olan Finanstrend İnternet Hizmetleri Ltd Şti tarafından hazırlanmaktadır. Veriler gecikmelidir. finanstrend.com verilerin sekansı, doğruluğu ve tamlığı konusunda herhangi bir garanti vermez. Veri yayınında oluşabilecek aksaklıklar, verinin ulaşmaması, gecikmesi, eksik ulasması, yanlış olması, veri yayın sistemindeki performansın düşmesi veya kesintili olması gibi hallerden oluşan herhangi bir zarardan finanstrend.com sorumlu değildir. BİST, verinin sekansı, doğruluğu ve tamlığı konusunda herhangi bir garanti vermez. Veri yayınında oluşabilecek aksaklıklar, verinin ulaşmaması, gecikmesi, eksik ulaşması, yanlış olması, veri yayın sistemindenki performansın düşmesi veya kesintili olması gibi hallerde Alıcı, Alt Alıcı ve/veya Kullanıcılarda oluşabilecek herhangi bir zarardan BİST sorumlu değildir. Finansal veriler Matriks araciligiyla saglanmaktadir. BİST verileri Matriks tarafından sağlanmaktadır ve 15 dakika gecikmelidir. BİST isim ve logosu "Koruma Marka Belgesi" altında korunmakta olup izinsiz kullanılamaz, iktibas edilemez, değiştirilemez. BİST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BİST'ye ait olup, tekrar yayınlanamaz. Bu sayfada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti; aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.

    BİST Uyarı