ALİM
TELCİ

Literatürde “Ocak Etkisi”...

Her sene Aralık ayı geldiğinde, piyasalarda, “Ocak Etkisi” diye bir fenomenin hisse senetlerini fiyatlamalarını Ocak ayı içinde olumlu olarak etkileyeceği speküle edilir. Aslında literatürde “Ocak Etkisi” adıyla bahsedilen hisse senetleri hareketinin Türkiye’de anlaşıldığından, konuşulduğundan çok daha farklı bir kapsamı vardır.

“Ocak Etkisi” senenin son döneminde portföy yöneticilerinin vergi zararı yaratma, risk azaltma, portföylerinde daha sağlam hisseleri göstererek göz boyama ve yılsonu için nakit yaratma gibi nedenlerle hisse senetlerini satmaları ve böylece ilgili endeksin aşağıya düşmesidir. “Ocak Etkisi”ne inananlar, aynı zamanda, yeni yılın ilk haftasında portföy yöneticilerinin, portföylerini tekrar inandıkları paralele getirmek için alıma geçtiklerini, özellikle hem nakte çabuk çevrilemeyen karakterleri yüzünden yılsonu satışıyla daha fazla değer kaybetmiş, hem de bilanço süsleme (window-dressing) yüzünden yılsonunda daha fazla satılmış olan küçük hisselerde alım yaptıklarını düşünürler.

Bu paralelde, literatürde “Ocak Etkisi”, Türkiye’de düşünüldüğü gibi Ocak ayında topyekün bir yükseliş değil, yılın son döneminde genel bir satış baskısı altındaki piyasa şartları içinde büyük hisselerin küçük hisselerden daha iyi performans göstermesini müteakiben yeni yılın ilk haftasında ise, alım ağırlıklı bir piyasada, küçük ölçekli şirketlerin hisselerinin büyük ölçekli şirketlerin hisselerinden daha yüksek getiri sağlamasıdır.

Türkiye’de “Ocak Etkisi”...


Türkiye’de “Ocak Etkisi” fenomeninin olup olmadığını ve eğer varsa literatür paralelinde mi, yoksa kendine özgü farklı dinamikler içinde mi gerçekleştiğini anlamak için bir çalışma yaptık. Literatüre göre büyük hisselerin oluşturduğu İMKB-30 Endeksi’nin relatif olarak küçük hisselerin oluşturduğu İMKB-TÜM Endeksi’nden yılın son beş işgününde daha iyi, takip eden yılın başındaki beş işgününde ise daha kötü performans göstermesi gerekirdi. İMKB-30 ve İMKB-TÜM Endekslerini takip edebildiğimiz 1997 yılından beri onbir yılbaşının sadece beş tanesinde literatürde yazıldığı gibi “Ocak Etkisi” yaşadığımızı hesapladık ve bu istatistiğin genelleme yapacak kadar güçlü bir sonuca varmadığını gördük.





Türkiye’de “Ocak Etkisi”nin Ocak ayında hisse senedi piyasasının topyekün bir yükseliş göstermesi olarak algılandığını daha önce belirtmiştik. Geçmiş datayı bu paralelde değerlendirdiğimizde, istatistiksel olarak daha güvenilir bir “Ocak Etkisi” bulabildik. 1991 yılından beri 17 senede 11 kere Ocak ayında yatırımcılar TL bazında pozitif getiriler elde edebildiler. Ancak “Ocak Etkisi”nden çok daha çarpıcı bir fenomen gözümüze çarptı ki bu 1991 yılından beri geçirdiğimiz 17 Aralık ayından sadece 2 tanesinde İMKB-100 Endeksi’nin negatif getiri sağlamış olmasıydı.



Acaba “Aralık Etkisi”, Türkiye piyasasında “Ocak Etkisi” olduğuna inanan yatırımcıların önceden pozisyon almalarının bir nedeni midir? Ya da yabancı yatırımcıların ortadan kaybolduğu ve işlem hacminin düştüğü ortamda boğa yerli yatırımcıların çok rahat at koşturdukları bir ortam bulmalarından mı kaynaklanmaktadır? İlginçtir ki S&P500 Endeksine baktığımızda Türkiye ile benzer bir görüntü ile karşılaşmaktayız. 1950 yılından beri yapılan 57 yıllık istatistiklerde 34 adet Ocak ayı yatırımcılara pozitif getiri sağlamışken, 42 kere Aralık ayında S&P Endeksi pozitif getiri sağlamıştır. Bu benzerlikle birlikte Türkiye’de de “Ocak Etkisi” beklentisinin Aralık ayında satın alınma olasılığını daha yüksek görmekteyiz.